Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Wrocławskiego powstało z połączenia wydziałów: botanicznego, zoologicznego i zielnika. Te wydziały początkowo funkcjonowały jako samodzielne jednostki. Muzeum Zoologiczne zostało założone w 1814 roku przez profesora Johanna Ludwiga Christiana Gravenhorsta. Od początku swojej działalności muzeum gromadziło zbiory dla celów naukowych, dydaktycznych i ogólnodostępnych wystaw. Do najcenniejszych należą zbiory naukowców: Adolpha Eduarda Grube, Carla Chuna, Willy’ego Kückenthala i Ferdynanda Paxa juniora – pisze wroclaw.name.
Historia
W 1904 roku muzeum przeniosło się do obecnego budynku, który został zbudowany specjalnie na potrzeby instytucji. Wszystkie zbiory zostały przeniesione pod nadzorem Willy’ego Kückenthala. W czasie II wojny światowej, kiedy rozpoczęło się oblężenie Wrocławia, muzeum uległo znacznym zniszczeniom. Całe skrzydło zostało zniszczone, ocalała jedynie wystawa ze szkieletami. Niestety, zostało utracono około 50% eksponatów wystawowych.
Po zakończeniu wojny Muzeum Zoologiczne przeszło pod zarządzanie polskich władz uniwersyteckich. W renowację zachowanych kolekcji zaangażowani byli profesor Kazimierz Sembrat, docent Jan Kinel i Zofia Kozikowska. Naukowcy ci pochodzili ze Lwowa. Aktywnie trwała odbudowa budynku, zbiory cały czas były uzupełniane, pomieszczenia zostały wyremontowane i przebudowane.
Profesor Władysław Rydzewski zaangażował się w reorganizację zbiorów i zorganizował pierwsze powojenne wystawy. Muzeum zostało nazwane na cześć tego profesora. W 1947 roku przy pomocy Rydzewskiego na bazie uniwersytetu utworzono jednostkę, która funkcjonowała w ramach Wydziału Nauk Przyrodniczych. Otwarte zostały także wystawy zoologiczne i botaniczne.
Z inicjatywy Ludolpha Christiana Treviranusa, Heinricha Roberta Goepperta powstało Muzeum Botaniczne. Nie można również nie wspomnieć o ogromnym wkładzie profesora Karola Adolfa Jerzego Lauterbacha. Ten człowiek zostawił muzeum swój własny ogromny zielnik, który zebrał podczas ekspedycji do Melanezji i Nowej Gwinei.
Po zakończeniu wojny ewakuowane eksponaty z różnych miejsc ponownie połączono w jedną kolekcję. Zielnik mieścił się w nowym budynku przy ul. Kanonia 6, natomiast we współczesnym Wrocławiu znajduje się przy ul. Mieszka. Do kolekcji włączono również „Herbarium Silesiacum”. Prace katalogowe i zabezpieczeniowe przeprowadził Krzysztof Rostański. Po wojnie ten człowiek wniósł znaczny wkład w zbiory muzealne.
Rozwój
Po wojnie, w 1963 roku, Minister Szkolnictwa Wyższego zdecydował, że Muzeum Zoologiczne powinno stać się samodzielną jednostką Instytutu Zoologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Muzeum otrzymało cztery sale wystawowe, dwie sale magazynowe, dwa strychy, pracownie dla studentów, osiem pomieszczeń dla pracowników. Jedna sala pełniła funkcję wystawienniczą, druga zawierała zbiory entomologiczne. Na potrzeby kolejnych wystaw trwały remonty dwóch kolejnych sal.
Aktywnie rozwijano badania różnych nauk, w szczególności malakologii. Badania obejmowały ślimaki, faunę i zoogeografię. Helmintologia skupiała się na nicieniach, tasiemcach pasożytniczych ślimaków. Ichtiologia zajmowała się biologią i ekologią ryb, skorupiaków pasożytujących na rybach. Ornitologia badała rozmieszczenie ptaków w różnych regionach.
W listopadzie 1965 roku z okazji 20-lecia Uniwersytetu Wrocławskiego otwarto wystawę „Zwierzęta różnych środowisk”. Była ona skierowana głównie do uczniów szkół podstawowych. W jej stworzenie wszyscy pracownicy Muzeum Zoologicznego włożyli wiele wysiłku. Następnie wystawa, która tak bardzo spodobała się zwiedzającym, otrzymała Nagrodę II stopnia Ministra Szkolnictwa Wyższego. Zwiedzający domagali się rozbudowy wystawy.
Wśród eksponatów można było zobaczyć zwierzęta z mórz, oceanów, lasów i otwartych przestrzeni. Odwiedzający mogli zapoznać się także z charakterystyką zoologiczną różnych regionów świata. Zwiedzający obserwowali również szkodników owadów, w szczególności tych, które zostały już zniszczone przez człowieka. Od 3 stycznia 1966 roku do listopada 1968 roku wystawę odwiedziło około 29 tysięcy osób. W tym czasie odbyło się 261 wycieczek.
Jeśli chodzi o przyszłe projekty, obejmowały one dwie sale przedstawiające ewolucję świata zwierzęcego. W pierwszej planowano zorganizowanie wystawy filogenezy układu kostnego kręgowców. Druga sala miała zostać otwarta dopiero po znalezieniu miejsca na przeniesienie wszystkich zbiorów etymologicznych.
Wystawa szkieletów
Jednym z interesujących eksponatów Muzeum Zoologicznego jest układ kostny kręgowców. Eksponaty doskonale ilustrują związek pomiędzy budową a funkcjonowaniem szkieletu. Zwiedzający mogą obejrzeć 66 szkieletów. Wśród nich: zwierzęta wodne, ryby chrzęstno-kostne, ssaki morskie. Ozdobą wystawy jest szkielet największego płetwala błękitnego świata. Znajduje się w sali „Świat Zwierząt”. Swoją drogą, w muzeum można zobaczyć kompletne szkielety niektórych gatunków zwierząt, których nie spotyka się nigdzie indziej w Polsce.
Kolejną ozdobą Muzeum Zoologicznego jest szkielet wymarłego jelenia olbrzymiego, nosorożca pospolitego, nosorożca indyjskiego i słonia. Ciekawostką dla zwiedzających są szkielety leniwców i mrówkojadów. Do drapieżników zalicza się panterę i niedźwiedzia polarnego.
Zwiedzający chętnie oglądają wystawę czaszek tura, pawiana czy morsa. Wśród naczelnych znajdują się czaszki lemurów i szympansów. Przedstawiono także koncepcję ewolucji i zmian w budowie czaszek starożytnych przodków człowieka. Ponadto uwagę przyciągają czaszki krokodyla nilowego i żółwia lamparciego.
Owady i człowiek
Nie mniej interesująca jest wystawa, która prezentuje różne rodzaje owadów. Na przykład jedna z nich jest poświęcona szkodnikom. Do owadów szkodzących uprawom rolnym należą: chrząszcze, motyle, błonkówki, muchówki, prostoskrzydłe. Ponadto można obejrzeć Rzadko spotykaną szarańczę wędrowną.
Na wystawie zaprezentowano także owady magazynowe. Żywią się zazwyczaj produktami spożywczymi, tekstyliami naturalnego pochodzenia, które często przechowywane są w domach lub muzeach. Owady te pochodzą głównie z krajów tropikalnych lub podzwrotnikowych.
Do szkodników należą także gatunki szczególnie dokuczliwe dla człowieka. Są to owady, które żywią się krwią i przenoszą wiele chorób. Na przykład komary malaryczne, pluskwy. Są one przenosicielami choroby Chagasa. Mucha tse-tse powoduje śpiączkę afrykańską. Wystawa pozwala zrozumieć, jak ewoluowały te gatunki i jak przebiega rozwój przenoszonych przez nie chorób.
Równie interesującą częścią wystawy zoologicznej jest ekspozycja z owadami pożytecznymi. Tak, wiele gatunków drapieżnych i pasożytniczych to sprzymierzeńcy człowieka w walce ze szkodnikami roślin. W przetwarzaniu substancji organicznych bierze udział ogromna liczba gatunków koprofagicznych i padlinożernych. Wiele muchówek i motyli może zapylać kwiaty roślin uprawnych. Znajduje się tu wystawa przedstawiająca rodzaje owadów bezpośrednio wykorzystywanych przez człowieka. Oprócz pszczoły miodnej i jedwabnika można zobaczyć czerwca Laccifera lacca, czerwca Pophyrophora polonica, koszenilę i niektóre błonkówki.
Wystawa poświęcona przystosowaniom, sposobom życia, rozmiarom i ubarwieniu niektórych rodzajów owadów ma dla zwiedzających charakter informacyjny. Zjawisko migracji tych małych stworzeń robi wrażenie. Regularne migracje przeprowadzają niektóre gatunki motyli, zwłaszcza amerykański gatunek Danaus plexippus. Uważani są za najwytrwalszych wędrowców. Oprócz motyli masowo migrują poszczególne gatunki ważek, szarańczaki, muchówki, chrząszcze i błonkówki.
Ludzi często zadziwia różnica w wielkości pomiędzy największymi ssakami, wielorybami i ryjówkami. Jeśli chodzi o owady, różnica między największymi i najmniejszymi gatunkami jest trzykrotnie większa. Nie mniej interesujące jest obserwowanie ubarwienia tych małych istot. Najczęściej ubarwienia są spowodowane cechami załamania światła przechodzącego przez zewnętrzną warstwę ciała owada. Rzadziej ubarwienie występuje z powodu obecności barwników.
Często ubarwienie owadów ma działanie ochronne. Te małe istoty używają go jako kamuflażu. Niektóre owady udają trujące, inne mają żądło, które także odstrasza drapieżniki. Na wystawie można zobaczyć, jak duża może być różnica między samcami i samicami tego samego gatunku. Dymorfizm ma często charakter sezonowy. Tak, istnieje taki gatunek motyli, którego pokolenie wiosenne bardzo różni się od pokolenia letniego.
Ekspozycje w Muzeum Zoologicznym we Wrocławiu odkrywają wiele ciekawych rzeczy. To jednak zaledwie niewielka część różnorodności, jaką można zaobserwować w świecie owadów, ale już poza salami wystawowymi.
