Park Południowy

Park Południowy — dwudziestopięciohektarowy park krajobrazowy z 1892 roku w sercu Borku

Na południu Wrocławia, w willowej dzielnicy Borek, leży jeden z najstaranniej zaprojektowanych parków miasta. Grunt pod niego przekazał w 1877 roku kupiec i filantrop Julius Schottländer, a założenie urządzono od 1892 roku według projektu architekta krajobrazu Hugona Richtera, przy konsultacji botanicznej wybitnego wrocławskiego uczonego Ferdinanda Cohna. Efektem jest dwadzieścia pięć hektarów klasycznego parku krajobrazowego: duży staw z fontannami, sztuczne wzniesienia, tarasy widokowe, żeliwny mostek i kolekcja dendrologiczna licząca ponad sto gatunków roślin. Park został wpisany do rejestru zabytków w 1995 roku i do dziś zachował czytelny XIX-wieczny układ kompozycyjny — z rozległymi polanami, które otwierają widoki na wodę.

Atrakcje w pigułce

• Duży staw z fontannami — centralny element kompozycji, wokół którego prowadzi główna trasa spacerowa; latem tafla wody jest siedliskiem ptactwa wodnego.
• Żeliwny mostek Wilhelma Hübnera — zbudowany w latach 1895–1896, jeden z nielicznych zachowanych elementów pierwotnego wyposażenia parku.
• Wzniesienie Bendera — sztuczna górka z altaną na szczycie, zaprojektowana jako punkt widokowy nad stawem.
• Taras widokowy Landsberga — druga oś widokowa założenia, klasyczny XIX-wieczny zabieg kompozycyjny otwierający perspektywę na wodę.
• Pomnik Fryderyka Chopina — odsłonięty 5 września 2004 roku, dzieło Jana Kucza; blisko czterometrowa figura z brązu przedstawia kompozytora siedzącego na kanapie.
• Kolekcja dendrologiczna — 109 gatunków roślin, w tym cypryśnik błotny, tulipanowiec amerykański, orzesznik, klon jawor i rzadka odmiana kasztanowca.

Co znajdziesz w środku

Park Południowy to park do chodzenia, nie do przecinania na skróty: układ ścieżek celowo prowadzi okrężnie, odsłaniając kolejne widoki na staw i polany. Przez ponad sto trzydzieści lat drzewostan zdążył osiągnąć imponujące rozmiary, a założenie zachowało hierarchię wnętrz zaprojektowaną przez Richtera.

• Rozległe polany o funkcji widokowej, z których część została pomyślana jako przedpole dla panoramy stawu.
• Ogród bylinowy — sezonowo zmienna kompozycja kwiatowa, odnawiana przez służby miejskiej zieleni.
• Wybieg dla psów, wydzielony z głównej części spacerowej.
• Place zabaw dla dzieci w kilku miejscach parku.
• Sieć utwardzonych alej łączących wszystkie punkty widokowe w jedną pętlę.
• Lokal gastronomiczny nad stawem, działający w miejscu dawnej restauracji parkowej.

Co robić i dla kogo

• Rodziny z dziećmi — place zabaw, karmienie ptactwa przy stawie i bezpieczne, oddzielone od ruchu alejki pozwalają na długi spacer bez pośpiechu.
• Biegacze — pętla wokół stawu i polan ma dogodną długość na regularny trening, a nawierzchnia jest utwardzona przez cały rok.
• Właściciele psów — wydzielony wybieg oznacza, że nie trzeba szukać miejsca poza parkiem.
• Miłośnicy dendrologii — cypryśnik błotny i tulipanowiec amerykański to gatunki, których w polskich parkach miejskich spotyka się niewiele.
• Seniorzy i osoby szukające ciszy — park leży poza głównymi szlakami turystycznymi, więc nawet w weekend bywa tu spokojnie.
• Fani muzyki klasycznej — pomnik Chopina jest naturalnym punktem docelowym spaceru i miejscem plenerowych wydarzeń.

Jak dojechać i sprawy praktyczne

Park leży w osiedlu Borek, w południowej części Wrocławia, między Krzykami a Partynicami. Najwygodniejszy dojazd zapewnia tramwaj linii 9, którego pętla nosi nazwę Park Południowy i kończy bieg bezpośrednio przy założeniu; w pobliżu kursują też tramwaje linii 14, 15 i 16 oraz autobusy obsługujące południowe osiedla. Od centrum to około dwudziestu minut jazdy tramwajem, a od dworca Wrocław Główny — z jedną przesiadką. Wstęp do parku jest bezpłatny i możliwy przez całą dobę; obiekt nie jest ogrodzony ani biletowany. Na spokojne obejście całego założenia wraz z pętlą wokół stawu warto zarezerwować od półtorej do dwóch godzin. Alejki są utwardzone i dostępne dla wózków, choć podejścia na Wzniesienie Bendera i taras widokowy wymagają pokonania kilku stopni.

Kiedy odwiedzić

Wiosną park budzi się wcześnie: pierwsze kwitną krzewy ozdobne i rośliny cebulowe na polanach, a ogród bylinowy zaczyna się zapełniać. Latem najważniejsza jest woda — fontanny na stawie pracują cały dzień, a cień starych klonów i kasztanowców sprawia, że nawet w upał spacer jest znośny; to także czas ptactwa wodnego z młodymi. Jesień jest tu wyjątkowo efektowna dzięki kolekcji gatunków obcych: cypryśnik błotny przebarwia się na rudo dopiero w listopadzie, gdy większość drzew już zrzuciła liście, co daje nietypowy, przedłużony sezon kolorów. Zimą park jest niemal pusty, a zamarznięty staw i obnażona struktura wzniesień pozwalają zobaczyć XIX-wieczną kompozycję dokładniej niż o jakiejkolwiek innej porze roku.

Warto wiedzieć

Powstanie parku wiąże się z jedną z najważniejszych postaci przedwojennego Wrocławia. W 1877 roku Julius Schottländer — żydowski kupiec, właściciel podmiejskich dóbr i filantrop — przekazał miastu grunty pod przyszłe założenie. W 1892 roku rozpoczęto urządzanie parku według projektu Hugona Richtera; nad doborem roślin czuwał Ferdinand Cohn, botanik i mikrobiolog, jedna z czołowych postaci ówczesnej nauki w Breslau. W latach 1895–1896 stanął żeliwny mostek Wilhelma Hübnera. Nad stawem browarnik Georg Haase wzniósł okazałą restaurację, która mogła przyjąć sześciuset gości i działała do 1945 roku; nie przetrwała wojny, a jej funkcję przejął później skromniejszy lokal. Po 1945 roku park znalazł się pod polską administracją i zachował nazwę odpowiadającą niemieckiej — Südpark stał się Parkiem Południowym. Wpis do rejestru zabytków nastąpił decyzjami z 24 kwietnia i 2 listopada 1995 roku. Pomnik Chopina odsłonięto 5 września 2004 roku. Warto pamiętać, że ten sam Schottländer stoi też za powstaniem parku w Klecinie — dwa wrocławskie założenia zawdzięczają istnienie jednemu darczyńcy.

Wskazówki dla odwiedzających

• Zacznij trasę od stawu i idź pod górę na Wzniesienie Bendera — widok z altany najlepiej wypada w świetle popołudniowym.
• Jeśli interesuje cię dendrologia, przyjdź w drugiej połowie listopada: wtedy cypryśnik błotny przebarwia się jako jedno z ostatnich drzew w mieście.
• Park jest rozległy i słabo oświetlony po zmroku — po zachodzie słońca lepiej trzymać się głównych, utwardzonych alej.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do Parku Południowego jest płatny? Nie, park jest ogólnodostępny i bezpłatny przez całą dobę. Nie jest ogrodzony i nie ma godzin otwarcia.

Jak duży jest park? Zajmuje 25 hektarów w osiedlu Borek. Rośnie w nim 109 gatunków roślin, w tym gatunki rzadko spotykane w polskich parkach miejskich.

Kiedy park powstał i kto go zaprojektował? Grunt przekazał miastu Julius Schottländer w 1877 roku, a urządzanie ruszyło w 1892 roku według projektu Hugona Richtera, z konsultacją botanika Ferdinanda Cohna.

Czy w parku jest miejsce dla psów? Tak, wydzielono tu wybieg dla psów, oddzielony od głównych ciągów spacerowych i placów zabaw.

Co stało się z historyczną restauracją nad stawem? Okazały lokal wzniesiony przez browarnika Georga Haasego mógł przyjąć sześciuset gości i działał do 1945 roku. Nie przetrwał końca wojny; dziś nad stawem funkcjonuje znacznie skromniejszy lokal gastronomiczny.

Czy park nadaje się na bieganie? Tak, pętla wokół stawu i polan ma dogodną długość na trening, teren jest płaski, a nawierzchnia utwardzona przez cały rok.

Kto jest autorem pomnika Chopina? Rzeźbę wykonał Jan Kucz. Odsłonięto ją 5 września 2004 roku; blisko czterometrowa figura z brązu przedstawia kompozytora siedzącego na kanapie.

Ile czasu zajmuje obejście parku? Na spokojny spacer z pętlą wokół stawu i wejściem na Wzniesienie Bendera warto zarezerwować od półtorej do dwóch godzin.