Smog to niewidzialny wróg, który zagraża zdrowiu mieszkańców Wrocławia i podległego mu regionu. Niestety, kulturalne i turystyczne centrum Polski jest jednym z najbardziej zanieczyszczonych w kraju. Jest jednak dobra wiadomość: we Wrocławiu pojawiają się inicjatywy społeczne i kampanie edukacyjne mające na celu walkę ze smogiem, starające się podnieść świadomość na temat jakości powietrza i znaleźć skuteczne rozwiązania tego problemu. Więcej informacji znajdziesz na stronie wroclaw.name.
Inicjatywy obywatelskie: rola Dolnośląskiego Alarmu Smogowego
Na początek porozmawiajmy o Dolnośląskim Alarmie Smogowym – czym jest i jaki jest jego cel? Oczywiste jest, że to organizacja, która ma dbać o czyste powietrze na Dolnym Śląsku. A przynajmniej o nie walczyć. Czy rzeczywiście pomaga?
Po pierwsze, jest to po prostu inicjatywa społeczna, zrzeszająca lokalnych aktywistów, ekologów i zaniepokojonych mieszkańców, którzy wspólnie działają na rzecz zwrócenia uwagi na problem smogu i jego konsekwencje zdrowotne. Po drugie, nadal ma cel edukacyjny, ponieważ inne struktury są odpowiedzialne za wdrażanie programów. Ale coś faktycznie jest robione.
Alarm był szczególnie aktywny w 2018 r., kiedy to uruchomił serię kampanii edukacyjnych i dyskusji publicznych mających na celu zaangażowanie mieszkańców w walkę z zanieczyszczeniem powietrza. Było to niezwykle potrzebne, ponieważ Wrocław często pojawiał się na listach najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce. Dla przykładu przekroczenia norm pyłów PM10 i PM2,5 są tu zjawiskiem stałym. Dlatego nie można było zwlekać.
Wysoki poziom smogu jest szczególnie odczuwalny zimą, kiedy mieszkańcy aktywnie korzystają z pieców na paliwa stałe. Dlatego Alarm podkreśla znaczenie modernizacji systemów grzewczych w domach prywatnych, wymiany starych kotłów na czystsze opcje i wprowadzenia programów wsparcia finansowego dla osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji.
Mieszkańcy wywierają presję na władze
A teraz niespodzianka. Mieszkańcom Wrocławia udało się wywrzeć niewielką presję na władze i coś osiągnąć. Co zatem osiągnęli?
Oprócz działań czysto edukacyjnych, aktywiści Alarmu zaangażowali się w dialog z lokalnymi władzami, domagając się wprowadzenia bardziej rygorystycznych norm środowiskowych i ulepszonego systemu monitorowania jakości powietrza. Udało im się doprowadzić do zainstalowania nowych stacji pomiaru zanieczyszczeń w strategicznie ważnych lokalizacjach, dzięki czemu obywatele mogą otrzymywać wiarygodne informacje w odpowiednim czasie.
Walka Alarmu o ograniczenie korzystania z samochodów w centrach miast (przykład Liverpoolu) ma również ogromne znaczenie, ponieważ transport jest jednym z głównych źródeł smogu. Aktywiści wzywają władze miast do wprowadzania zielonych stref, rozwijania infrastruktury rowerowej i transportu publicznego oraz zachęcania kierowców do przesiadania się do samochodów elektrycznych. Podkreślają, że każde małe działanie przybliża miasto do czystszego powietrza i wprowadza zielone trendy.
Działania edukacyjne Alarmu stały się impulsem do realnych zmian i zjednoczyły mieszkańców wokół problemu, który przez lata był ignorowany. Pokazują, że za walkę ze smogiem odpowiada każdy, kto oddycha wrocławskim powietrzem.
Czy wiesz czym oddychasz?
Podczas kampanii edukacyjnej pytania zadawane osobom edukowanym mają ogromne znaczenie. W tym przypadku jedno z nich brzmi następująco: „Czy wiesz czym oddychasz?”. Intrygujące, prawda? I brzmi jak Hamletowskie „Być albo nie być?”.
Kampania pod tym tytułem została zorganizowana przez naukowców z Uniwersytetu Wrocławskiego we współpracy z organizacjami ekologicznymi i stała się przełomowym projektem dla mieszkańców miasta. Jej głównym celem było poinformowanie opinii publicznej o naukowych faktach dotyczących zanieczyszczenia powietrza, jego przyczynach i niszczącym wpływie na ludzkie zdrowie.
Inicjatywa obejmowała publiczne wykłady, seminaria i warsztaty organizowane w instytucjach edukacyjnych, domach kultury i otwartych lokalizacjach miejskich. Podczas tych wydarzeń eksperci wyjaśniali, w jaki sposób powstają cząsteczki pyłu PM10 i PM2,5, dlaczego są niebezpieczne i jakie choroby powodują. Szczególnie podkreślano, że długotrwała ekspozycja na smog powoduje choroby układu oddechowego, układu krążenia, a nawet powikłania nowotworowe.
Wydarzenia społeczne dla młodzieży i rodzin
Równolegle z wykładami uruchomiono wydarzenia społeczne skierowane do młodzieży i rodzin. Interaktywne pokazy i eksperymenty odegrały ważną rolę w demonstrowaniu obecności zanieczyszczeń w powietrzu. Na przykład, korzystając ze specjalnych urządzeń, uczestnicy mogli zobaczyć poziom zanieczyszczenia w czasie rzeczywistym i porównać jakość powietrza w różnych częściach miasta. Takie eksperymenty stały się ważnym narzędziem do ożywienia abstrakcyjnych liczb w umysłach odbiorców, którzy mogli zobaczyć, że kryje się za nimi realne zagrożenie.
Kampania aktywnie wykorzystywała media i sieci społecznościowe, aby dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców. Infografiki, filmy i specjalne aplikacje pomogły mieszkańcom Wrocławia uzyskać informacje o aktualnym stanie powietrza i jego wpływie na zdrowie. Szczególną uwagę zwrócono na grupy wrażliwe, takie jak dzieci, osoby starsze i osoby z chorobami przewlekłymi. Aktywiści apelowali do nich o podjęcie środków bezpieczeństwa w dniach, w których poziom smogu przekraczał dopuszczalne normy.
Jak mówi przysłowie: „Zawczasu ostrzeżony na czas uzbrojony”. Jednak kampania „Czy wiesz czym oddychasz?”, oprócz funkcji czysto informacyjnej, miała na celu kształtowanie nawyków, które pomogą zmniejszyć wpływ zanieczyszczeń na codzienne życie. Organizatorzy podkreślają znaczenie prostych działań: noszenia maseczek ochronnych, korzystania z oczyszczaczy powietrza w domu oraz regularnego wietrzenia pomieszczeń w godzinach, w których poziom zanieczyszczenia powietrza jest niższy.
Kampanie informacyjne we Wrocławiu pokazują, że walka ze smogiem to sprawa każdego z nas, a nie tylko władz, które mają „coś robić”. Wszyscy wreszcie zrozumieli, że czyste powietrze jest prawem każdego z nas, ale wymaga wspólnych wysiłków.
Prawo do czystego powietrza: pozwy sądowe i możliwość uzyskania odszkodowania
Mówiąc o prawach i obowiązkach, niektórzy uważają, że główna odpowiedzialność spoczywa na władzach. I oto, do czego to doprowadziło.
Ze względu na wysoki poziom smogu wrocławscy lekarze twierdzą, że mieszkańcy miasta będą chorować częściej i żyć krócej. A prawnicy twierdzą, że każdy mieszkaniec ma prawo złożyć wniosek o odszkodowanie za złą jakość powietrza. Precedensem była wygrana aktorki Grażyny Wolszczak, której państwo przyznało odszkodowanie za niedostateczną kontrolę smogu.
Smog może powodować różne problemy zdrowotne, w tym astmę, depresję, zawały serca, a nawet zagrożenie dla ciąży. Prawnicy zauważają również, że każdy obywatel, który doświadcza negatywnego wpływu smogu na swoje zdrowie, ma prawo złożyć pozew, udowadniając związek przyczynowy. Wysokość odszkodowania może wynosić od 5 do 50 tysięcy złotych, w zależności od poziomu wyrządzonej szkody.
Należy zauważyć, że roszczenie może zostać wniesione przede wszystkim przeciwko państwu, a nie władzom lokalnym, ponieważ odpowiedzialność za politykę środowiskową spoczywa na rządzie krajowym. Aby skutecznie prowadzić sprawę, powód będzie musiał przedstawić zaświadczenia lekarskie, opinie ekspertów i dane dotyczące poziomu zanieczyszczenia powietrza.
Oprócz pozwów indywidualnych możliwe jest również złożenie skargi zbiorowej, gdy co najmniej 10 osób złoży pozew. Takie roszczenia wymagają jednak szczegółowego przygotowania i kosztów finansowych. Eksperci twierdzą jednak, że presja prawna może zachęcić władze do podjęcia realnych kroków w celu walki ze smogiem. Ponadto, jeśli uda się wygrać proces, będzie można przeznaczyć pieniądze na nowe inicjatywy środowiskowe.