Park Szczytnicki

Park Szczytnicki — stuhektarowy park krajobrazowy, najstarszy i największy we Wrocławiu

Sto hektarów starodrzewu, polan, alej i strumieni rozciąga się we wschodniej części Wrocławia, na terenie dawnej wsi Szczytniki, którą włączono do miasta w 1868 roku. Początek dał parkowi w 1783 roku Friedrich Ludwig zu Hohenlohe-Ingelfingen, ówczesny komendant garnizonu, zakładając tu ogród w stylu angielskim — jedno z najwcześniejszych założeń krajobrazowych w tej części Europy. Dziś Park Szczytnicki jest jednocześnie muzeum roślin (około 350 gatunków drzew i krzewów z Azji, Ameryki Północnej i Południowej), skansenem architektury i sceną wielkich wydarzeń: to tutaj w 1913 roku odbyła się Wystawa Stulecia, a wraz z nią powstały Hala Stulecia, Pergola i Ogród Japoński. Wpisany do rejestru zabytków już w 1958 i 1962 roku, park jest zielonym sercem dzielnicy i najczęściej odwiedzanym terenem rekreacyjnym prawobrzeżnego Wrocławia.

Atrakcje w pigułce

• Hala Stulecia — żelbetowa hala Maxa Berga z 1913 roku, od 2006 roku na Liście światowego dziedzictwa UNESCO; jej kopuła o rozpiętości ponad 65 metrów była w chwili powstania największą tego typu konstrukcją na świecie.
• Ogród Japoński — zaprojektowany przez japońskiego ogrodnika Mankichiego Araia i hrabiego Fritza von Hochberga, urządzony w latach 1909–1913 na Wystawę Stulecia; jedyny obiekt w parku, do którego wstęp jest biletowany.
• Kościół św. Jana Nepomucena — drewniana świątynia zrębowa z przełomu XVI i XVII wieku, zbudowana przez cieśli ze Starego Koźla i przeniesiona do parku w 1913 roku pod kierunkiem architekta Theo Effenbergera.
• Pergola i fontanna multimedialna — półeliptyczna kolumnada Hansa Poelziga z 1913 roku otacza staw z 1913 roku, w którym 4 czerwca 2009 roku uruchomiono największą fontannę multimedialną w Polsce.
• Iglica — smukły stalowy obelisk ustawiony w 1948 roku przy Hali Stulecia na Wystawę Ziem Odzyskanych, do dziś najbardziej rozpoznawalny akcent pionowy tej części miasta.
• Kamienny krzyż pokutny — monolit datowany na 1474 rok, przeniesiony tu w 1974 roku z Muchoboru Wielkiego; jeden z najstarszych zabytków ruchomych w parku.

Co znajdziesz w środku

Park Szczytnicki nie jest jednorodny: to mozaika wnętrz o zupełnie różnym charakterze, od reprezentacyjnych osi wystawowych po zarośnięte, niemal leśne partie nad starorzeczem. Można tu chodzić godzinami i wciąż trafiać na nowe fragmenty.

• Starodrzew liczący około 350 gatunków drzew i krzewów, w tym gatunki azjatyckie i amerykańskie sadzone od XIX wieku jako kolekcja dendrologiczna.
• Rozległe kolekcje różaneczników i azalii, których kwitnienie w maju i czerwcu jest jednym z największych spektakli przyrodniczych Wrocławia.
• Japońskie wiśnie ozdobne posadzone w 2008 roku — wiosenny cel spacerów fotograficznych.
• Pomnik Diany, pomnik Friedricha Schillera i kolumna Fryderyka Wilhelma II — ślady dawnego, niemieckiego wyposażenia parku.
• Willa Maxa Berga, architekta Hali Stulecia, wtopiona w zieleń na skraju założenia.
• Polany rekreacyjne, place zabaw, sieć alej spacerowych i tras rowerowych łączących park z bulwarami nadodrzańskimi.

Co robić i dla kogo

• Rodziny z dziećmi — bezpieczne, szerokie alejki bez ruchu samochodowego, place zabaw i sąsiedztwo zoo pozwalają zaplanować cały dzień bez przesiadek.
• Miłośnicy architektury — na jednym spacerze można zobaczyć obiekt UNESCO, modernistyczną Pergolę i drewniany kościół zrębowy sprzed czterystu lat.
• Dendrolodzy i ogrodnicy amatorzy — kolekcja 350 gatunków drzew i krzewów to praktycznie arboretum w środku miasta.
• Biegacze i rowerzyści — płaski teren, długie aleje i połączenie z nadodrzańskimi trasami dają pętle o dowolnej długości.
• Pary i fotografowie — Ogród Japoński, Pergola i aleja wiśni to najczęściej wybierane plenery ślubne w mieście.
• Seniorzy — dużo ławek, cień starodrzewu i łagodne nachylenia terenu sprzyjają spokojnym, krótkim spacerom.

Jak dojechać i sprawy praktyczne

Park leży w osiedlu Biskupin-Sępolno-Dąbie-Bartoszowice, tuż za mostami na Odrze, na wschód od placu Grunwaldzkiego. Najprościej dojechać tramwajami linii 1, 2, 4 i 10, które zatrzymują się przy Hali Stulecia i przy zoo; z okolic dworca Wrocław Główny kursują tu autobusy 145 i 146. Od centrum to kilkanaście minut jazdy, a pieszo z placu Grunwaldzkiego około dwudziestu minut. Wstęp do parku jest bezpłatny i możliwy przez całą dobę — jedynym obiektem biletowanym jest Ogród Japoński, czynny sezonowo. Na spokojne obejście najciekawszych fragmentów warto zarezerwować od dwóch do trzech godzin; z wizytą w Ogrodzie Japońskim i przy fontannie — pół dnia. Alejki są utwardzone, więc poradzi sobie na nich wózek dziecięcy, choć w głębi parku część ścieżek pozostaje gruntowa.

Kiedy odwiedzić

Wiosna to czas największego ruchu: w kwietniu kwitną wiśnie i magnolie, a w maju i czerwcu zapalają się kolekcje różaneczników — to zdecydowanie najefektowniejszy moment roku. Lato należy do wieczorów: park daje głęboki cień starodrzewu, a pokazy fontanny multimedialnej przy Pergoli przyciągają tłumy po zmroku. Jesień jest tu wyjątkowo długa i barwna, bo kolekcja gatunków obcych przebarwia się w różnym tempie, od żółci klonów po purpurę dębów czerwonych; wtedy też w parku jest najciszej. Zima obnaża strukturę założenia — widać wtedy dawne osie widokowe, sylwetkę Hali Stulecia i Iglicę zza bezlistnych koron, a po opadach śniegu polany zamieniają się w naturalne górki saneczkowe.

Warto wiedzieć

Historia parku jest zapisem dziejów samego miasta. Założony w 1783 roku jako Fürstengarten przy podmiejskiej wsi Scheitnig, został zdewastowany w grudniu 1806 roku podczas napoleońskiego oblężenia twierdzy. Odbudowany, stał się w XIX wieku ulubionym terenem wypoczynkowym mieszkańców Breslau — od 1833 do 1907 roku w sąsiedztwie odbywały się wyścigi konne. Kulminacją była Wystawa Stulecia w 1913 roku, urządzona w setną rocznicę wojen wyzwoleńczych przeciw Napoleonowi: powstały wtedy Hala Stulecia Maxa Berga, Pergola Hansa Poelziga, staw wystawowy i Ogród Japoński. W tym samym roku przeniesiono tu z Górnego Śląska drewniany kościół św. Jana Nepomucena. Niemiecka przeszłość miasta jest w parku widoczna wprost: zachowały się pomnik Schillera i kolumna Fryderyka Wilhelma II, a nazwiska projektantów pozostają na tablicach. Po 1945 roku park przeszedł pod polską administrację i został objęty ochroną konserwatorską decyzjami z 29 stycznia 1958 i 15 lutego 1962 roku. W 2006 roku Hala Stulecia trafiła na Listę UNESCO, co ostatecznie potwierdziło rangę całego założenia.

Wskazówki dla odwiedzających

• Zaplanuj trasę pętlą: od Pergoli przez Ogród Japoński i drewniany kościół z powrotem wzdłuż starorzecza — unikniesz nadkładania drogi i zobaczysz wszystkie kluczowe punkty.
• Jeśli zależy ci na różanecznikach, celuj w drugą połowę maja; na wiśnie — w pierwszą połowę kwietnia, bo kwitnienie trwa zaledwie kilkanaście dni.
• W weekendy i w wakacyjne wieczory okolice Hali Stulecia są zatłoczone; spokój znajdziesz w północnej i wschodniej części parku, gdzie prowadzą ścieżki gruntowe.

Pytania i odpowiedzi

Czy wstęp do Parku Szczytnickiego jest płatny? Nie, cały park jest ogólnodostępny i bezpłatny przez całą dobę. Biletowany jest wyłącznie Ogród Japoński, który działa sezonowo i ma własne godziny otwarcia.

Ile czasu trzeba na zwiedzanie? Na przejście głównych alej i zobaczenie Hali Stulecia, Pergoli oraz drewnianego kościoła wystarczą dwie–trzy godziny. Z Ogrodem Japońskim, fontanną i przerwą na odpoczynek warto zarezerwować pół dnia.

Jak duży jest park? Około stu hektarów, co czyni go jednym z największych parków miejskich w Polsce. Rośnie tu blisko 350 gatunków drzew i krzewów, w tym liczne gatunki azjatyckie i amerykańskie.

Kiedy powstał park? Założenie sięga 1783 roku, gdy Friedrich Ludwig zu Hohenlohe-Ingelfingen urządził tu ogród w stylu angielskim. Najważniejsza przebudowa nastąpiła w latach 1909–1913, przed Wystawą Stulecia.

Skąd w parku wziął się drewniany kościół? Kościół św. Jana Nepomucena powstał na przełomie XVI i XVII wieku i pierwotnie stał w Starym Koźlu. W 1913 roku przeniesiono go do Wrocławia jako zabytek architektury drewnianej; pracami kierował architekt Theo Effenberger.

Czy park nadaje się na spacer z dzieckiem w wózku? Tak, główne aleje są utwardzone i szerokie, bez ruchu samochodowego. W głębszych partiach parku ścieżki bywają gruntowe, więc po deszczu lepiej trzymać się głównych osi.

Czy w parku można jeździć na rowerze? Tak, przez park przebiegają trasy rowerowe łączące go z bulwarami nad Odrą, dzięki czemu łatwo ułożyć pętlę o dowolnej długości. Przy Hali Stulecia i przy głównych wejściach są stojaki.

Co warto zobaczyć w bezpośrednim sąsiedztwie? Tuż obok znajdują się zoo, Hala Stulecia z ekspozycją multimedialną oraz Pergola z fontanną. Wszystkie te punkty leżą w zasięgu kilkunastominutowego spaceru od siebie.